بیماری سرطان رحم: علائم، تشخیص و درمان

سرطان رحم، یکی از شایع‌ ترین سرطان ‌های زنان است که با رشد غیرطبیعی سلول ‌های لایه داخلی رحم آغاز می ‌شود. خطر ابتلا به این بیماری با افزایش سن، به ‌ویژه پس از یائسگی، بالاتر می ‌رود و هرگونه خونریزی، لکه‌ بینی یا ترشح غیرطبیعی واژینال باید جدی گرفته شود. تشخیص زودهنگام با استفاده از معاینات فیزیکی، سونوگرافی، بیوپسی و آزمایش‌ های ژنتیکی می ‌تواند شانس درمان موفقیت ‌آمیز را افزایش دهد. این مقاله راهنمای جامعی درباره علائم، عوامل خطر و روش‌ های تشخیص و آزمایش سرطان رحم ارائه می ‌دهد.

سرطان رحم چیست و چرا باید آن را جدی بگیریم؟

سرطان رحم، شایع ترین نوع سرطان در میان سرطان هایی است که اندام های تولید مثلی زنان را تحت تاثیر قرار می دهد.

در ایالات متحده آمریکا حدود 66000 مورد هر ساله تشخیص داده می شود و نرخ بروز آن در حال افزایش است.

سرطان رحم به هر نوع سرطانی گفته می شود که از لایه داخلی بخش بالایی رحم که به آن حفره رحم گفته می شود، شروع می شود.

این بیماری زمانی رخ می دهد که یک عامل محرک ناشناخته باعث می شود سلول های سالم لایه داخلی رحم دچار جهش یا تغییر شده و به سلول های سرطانی تبدیل شوند.

برای سرطان رحم، هیچ آزمایش یا غربالگری واحدی وجود ندارد. به همین دلیل، پزشکان برای انجام تشخیص به انواع مختلفی از آزمایش ها متکی هستند.

علائم سرطان رحم چیست؟

خونریزی غیر طبیعی یکی از علائم اصلی سرطان رحم است. این مورد شامل موارد زیر می شود:

• خونریزی واژینال بین دوره های قاعدگی
• تغییرات عمده در چرخه قاعدگی (حتی در دوران پیش یائسگی که خونریزی ممکن است غیر قابل پیش بینی باشد)
• قاعدگی هایی که بسیار شدید هستند، مدت طولانی ادامه دارند یا به دفعات رخ می دهند
• هر مقدار خونریزی یا لکه بینی پس از یائسگی

سایر علائم شایع عبارتند از:

• درد یا گرفتگی در ناحیه پایین شکم
• تغییر در ترشحات واژینال
• ترشحات واژینال جدید پس از یائسگی

چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا به سرطان رحم هستند؟

سرطان رحم بیشترین شیوع را در زنانی دارد که یائسگی را پشت سر گذاشته اند. میانگین سن تشخیص این بیماری 60 سال است.

در زنان یائسه، هرگونه لکه ‌بینی، خونریزی یا ترشح واژینال لزوماً به معنای سرطان نیست، اما در هر صورت نیازمند بررسی پزشکی دقیق است.

با این حال، پزشکان همیشه به بیماران خود هشدار نمی ‌دهند که پس از یائسگی مراقب خونریزی باشند. حتی زمانی که زنان پس از یائسگی به دلیل خونریزی نامنظم به پزشک مراجعه می ‌کنند، ممکن است از نظر سرطان رحم بررسی نشوند.

زنان سیاه ‌پوست بیشتر در مراحل پیشرفته ‌تر تشخیص داده می شوند و مرگ و میر ناشی از سرطان رحم در آن ها بالاتر است. دلایل احتمالی آن شامل موارد زیر می باشد:

• عوامل ژنتیکی
• کاهش دسترسی به مراقبت های مناسب پزشکی برای زنان سیاه‌ پوست مبتلا به سرطان رحم نسبت به زنان سفید پوست

متخصصان در تلاش هستند تا اطلاعات بیشتری درباره این نابرابری به دست آورده و آگاهی عمومی را افزایش دهند.

اهمیت تشخیص زودهنگام در درمان سرطان رحم

سرطان رحم زمانی که به موقع شناسایی شود، بسیار قابل درمان است. نرخ بقا نسبی پنج ساله در صورتی که سرطان محدود به رحم باشد و به خارج از رحم گسترش نیافته باشد، 95% است.

اگر علائم سرطان رحم را تجربه کرده اید یا صرفاً می خواهید ریسک خود را بشناسید، با پزشک خود مشورت کنید.

مطلب پیشنهادی: علائم نارسایی کلیه چیستند؟

روش های تشخیص سرطان رحم

تشخیص سرطان رحم با گفتگو بین بیمار و پزشک آغاز می ‌شود. بسیار مهم است که تاریخچه پزشکی شخصی و خانوادگی خود را به پزشک اطلاع دهید تا او بتواند عوامل خطر احتمالی را شناسایی کند.

اگر پزشک عمومی احتمال دهد که بیمار ممکن است به سرطان رحم مبتلا باشد، معمولاً وی را برای معاینه تخصصی به پزشک متخصص زنان ارجاع می‌ دهد. در موارد پیچیده ‌تر، انکولوژیست ‌های زنان که تخصص درمان سرطان ‌های رحم و دیگر اندام‌ های تناسلی زنان را دارند، مراحل تشخیص و درمان را هدایت می ‌کنند.

معاینه فیزیکی و لگنی بخش مهمی از فرآیند تشخیص است. این معاینه به پزشک کمک می ‌کند تا رحم، واژن، تخمدان‌ ها و رکتوم را بررسی کرده و هرگونه یافته غیرطبیعی را شناسایی کند.

در طول این معاینه، ممکن است آزمایش پاپ اسمیر نیز انجام شود، هرچند این آزمایش عمدتاً برای غربالگری سرطان دهانه رحم است و فقط گاهی تغییرات سلولی مرتبط با سرطان رحم را نشان می ‌دهد.

همچنین، پزشک تاریخچه پزشکی دقیق را جمع ‌آوری می ‌کند تا عوامل خطر احتمالی بررسی شوند، از جمله:

• چاقی و یا سندرم متابولیک
• بیماری‌ های زمینه ‌ای مانند سندرم تخمدان پلی ‌کیستیک (PCOS)
• سابقه خانوادگی سرطان‌ های زنان، به ویژه سرطان رحم، یا برخی شرایط ژنتیکی مانند سندروم لینچ (HNPCC)
• هورمون‌ درمانی با استروژن تنها
• استفاده از تاموکسیفن برای پیشگیری یا درمان سرطان پستان
• شروع قاعدگی در سنین پایین و ورود به یائسگی دیرهنگام
• هرگز باردار نشدن

پس از بررسی این عوامل، پزشک آزمایش ‌ها و روش‌ های تشخیصی مناسب را توصیه می ‌کند تا دقیقاً مشخص شود آیا سرطان رحم وجود دارد یا خیر و اگر وجود دارد، چه نوع است و با چه شدت.

مطلب پیشنهادی: علت وجود گلبول های قرمز در ادرار (هماتوری) چیست؟

آزمایش های تشخیص سرطان رحم

سونوگرافی

سونوگرافی، اغلب یکی از اولین آزمایش‌ ها برای بررسی رحم، تخمدان‌ ها و لوله ‌های فالوپ در افرادی است که ممکن است مشکلات زنانگی داشته باشند.

سونوگرافی با استفاده از یک دستگاه کوچک دستی به نام ترانسدیوسر، امواج صوتی را ارسال و بازتاب آن ‌ها را دریافت می‌ کند. سپس کامپیوتر این بازتاب ‌ها را به تصاویر قابل مشاهده تبدیل می ‌کند.

سونوگرافی لگنی

در سونوگرافی لگنی، ترانسدیوسر روی پوست قسمت پایین شکم حرکت داده می ‌شود. اغلب برای گرفتن تصاویر واضح از رحم، تخمدان‌ ها و لوله ‌های فالوپ.

در این روش مثانه باید پر باشد، به همین دلیل از شما خواسته می ‌شود قبل از آزمایش مقدار زیادی آب بنوشید.

سونوگرافی ترانس ‌واژینال

سونوگرافی ترانس ‌واژینال، اغلب روش بهتری برای بررسی رحم است. در این آزمایش، پروب (که مانند ترانسدیوسر سونوگرافی عمل می ‌کند) وارد واژن می‌ شودو با ایجاد تصاویر به پزشک کمک می ‌کند تا بررسی کند:

• آیا داخل رحم توده یا تومور وجود دارد یا خیر
• ضخامت پوشش داخلی رحم (لایه اندومتر) بیشتر از حد طبیعی است یا نه، که می‌ تواند نشانه ‌ای از سرطان رحم باشد
• آیا سرطان به لایه عضلانی رحم (میومتر) نفوذ کرده است

در طول سونوگرافی ترانس‌ واژینال، ممکن است مایع نمکی (سالین) داخل رحم ریخته شود تا پزشک بتواند پوشش داخلی رحم را واضح‌ تر ببیند. این تکنیک به نام سونوگرافی رحم با تزریق سالین شناخته می ‌شود.

نمونه ‌برداری از بافت رحم

برای این که دقیقاً مشخص شود چه نوع تغییراتی در رحم وجود دارد، پزشک باید مقداری از بافت رحم را خارج کند تا در آزمایشگاه و زیر میکروسکوپ بررسی شود.

بیوپسی رحم

یک فرآیند که در آن یک لوله نازک و انعطاف ‌پذیر از طریق دهانه رحم وارد رحم شده و مقداری کوچک از بافت داخلی رحم برای آزمایش جمع آوری می شود.

هیستروسکوپی

در این روش، پزشک یک تلسکوپ بسیار کوچک از طریق گردن رحم وارد رحم می ‌کند، این کار به پزشک اجازه می ‌دهد هرگونه ناهنجاری، از جمله سرطان رحم یا پولیپ را بررسی کند.

هیستروسکوپی می ‌تواند در مطب پزشک و با بی‌ حسی موضعی انجام شود.

گشادسازی و کورتاژ (D&C)

یک روش پزشکی شامل گشاد کردن دهانه رحم و برداشتن بافت از رحم با ابزار ویژه (کورت) است و زمانی انجام می شود که بیوپسی رحم کافی نباشد.

آزمایش نمونه ‌های بافت رحم برای تغییرات ژنی

بافت های برداشته شده از رحم ممکن است برای شناسایی تغییرات پروتئینی و ژنی بررسی شوند. این آزمایش ‌ها می ‌توانند:

• افرادی که در معرض خطر سندرم لینچ هستند را شناسایی کنند
• ویژگی ‌های مولکولی تومور را مشخص کنند تا درمان مناسب انتخاب شود

تغییرات مورد بررسی شامل موارد زیر است:

• کاهش پروتئین ‌های  MMR
• نقص در ژن‌ های dMMR
• تغییرات DNA مانند ناپایداری میکروساتلیت بالا (MSI-H) که ممکن است ناشی از نقص ژن ‌های سندرم لینچ باشد

اگر این تغییرات پروتئینی یا DNA مشاهده شوند، پزشک ممکن است انجام آزمایش ژنتیک برای ژن ‌های مرتبط با سندرم لینچ را توصیه کند.

همچنین، سلول ‌های سرطانی ممکن است بررسی شوند تا مشخص شود آیا ایمونوتراپی می ‌تواند گزینه درمانی باشد، به ویژه برای سرطان ‌های رحم پیشرفته‌ تر.

آزمایش ‌های خون

شمارش کامل سلول ‌های خون (CBC)

شمارش کامل سلول ‌های خون، تعداد گلبول ‌های قرمز، گلبول‌ های سفید و پلاکت‌ ها را بررسی می‌ کند. سرطان رحم می ‌تواند باعث خونریزی شود که ممکن است منجر به کاهش تعداد گلبول ‌های قرمز (کم‌ خونی) شود.

مطلب پیشنهادی: آزمایش CBC: شمارش کامل خون و تفسیر نتایج

آزمایش خون CA-125

CA-125 ماده ‌ای است که توسط بسیاری از سرطان‌ های رحم و تخمدان وارد جریان خون می‌ شود. با این حال، این آزمایش برای تشخیص سرطان رحم استفاده نمی ‌شود.

برخی پزشکان از این آزمایش برای بررسی اثربخشی درمان استفاده می ‌کنند. به ‌عنوان مثال، سطح CA-125 ممکن است قبل از جراحی یا درمان بالا باشد و پس از درمان کاهش یابد.

مطلب پیشنهادی: نکات مهم درباره اختلالات گلبول ‌های قرمز خون

روش های بررسی گسترش سرطان رحم

اگر پزشک تشخیص دهد که سرطان رحم پیشرفته شده است، نیاز به آزمایش‌ ها و تصویربرداری‌ های بیشتری برای بررسی گسترش آن به سایر نقاط بدن وجود دارد.

این آزمایش ‌ها به پزشک کمک می‌ کنند تا میزان گسترش سرطان را ارزیابی کرده و برنامه درمانی مناسب را طراحی کند.

روش ‌های تصویربرداری شامل موارد زیر هستند:

رادیوگرافی قفسه سینه

برای بررسی سرطان در ریه ها

سی تی اسکن (CT scan)

یک روش مبتنی بر اشعه ایکس است و برای بررسی سرطان در سایر اندام ها استفاده می شود.

تصویربرداری با رزونانس مغناطیسی (MRI)

از امواج رادیویی و آهنربا استفاده می کند و می تواند گسترش سرطان در مغز، نخاع، رحم و غدد لنفاوی را اندازه گیری کند

PET اسکن (PET scan)

در این روش، به بیمار گلوکز رادیو اکتیو داده می ‌شود و سلول ‌های سرطانی به دلیل مصرف بالاتر گلوکز، رادیو اکتیویته بیشتری جذب می ‌کنند و با اسکنر قابل مشاهده می‌ شوند.

PET اسکن به پزشک کمک می‌ کند محل دقیق تجمع سلول ‌های سرطانی را پیدا کند و در برخی موارد با CT ترکیب می‌ شود تا محل دقیق گسترش، بهتر مشخص شود.

این روش معمولاً برای سرطان ‌های پیشرفته استفاده می‌شود و نه برای مراحل ابتدایی.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون WBC

روش‌ های دیگر بررسی اندام‌ های مجاور:

سیتوسکوپی

اگر احتمال گسترش سرطان به مثانه وجود داشته باشد، یک لوله روشن از طریق مجرای ادرار وارد مثانه می ‌شود تا وضعیت بررسی و در صورت نیاز نمونه ‌برداری انجام شود.

پروکتوسکوپی

در صورت مشکوک بودن به گسترش سرطان به روده بزرگ، لوله‌ ای روشن وارد روده می‌ شود تا وضعیت مشاهده و نمونه‌ برداری انجام شود.

این روش‌ ها معمولاً با بی ‌حسی موضعی انجام می ‌شوند و در موارد خاص ممکن است بیهوشی عمومی نیاز باشد.

تمام این آزمایش ‌ها برای هر بیمار لازم نیست و انتخاب آن ها بسته به مرحله پیشرفت سرطان و شرایط خاص فرد انجام می‌شود.

مطلب پیشنهادی: بیماری ام‌ اس (MS)

سوالات متداول

1. سرطان رحم چیست؟

سرطان رحم، نوعی سرطان است که از لایه داخلی رحم شروع می ‌شود و سلول ‌ها در آن به شکل غیرطبیعی رشد می‌ کنند.

2. علائم اصلی سرطان رحم کدامند؟

خونریزی غیرطبیعی بین دوره‌ های قاعدگی، خونریزی پس از یائسگی، درد پایین شکم و تغییر ترشحات واژینال.

3. چه کسانی در معرض خطر ابتلا به سرطان رحم هستند؟

زنان یائسه، زنان سیاه پوست، افراد دارای چاقی یا سندرم متابولیک، سابقه خانوادگی سرطان رحم، مصرف هورمون استروژن تنها یا تاموکسیفن.

4. سرطان رحم چگونه تشخیص داده می‌ شود؟

معاینه فیزیکی، سونوگرافی لگنی یا ترانس ‌واژینال، بیوپسی رحم و آزمایش‌ های ژنی.

5. آیا آزمایش پاپ اسمیر سرطان رحم را تشخیص می ‌دهد؟

خیر، آزمایش پاپ اسمیر تنها برای دهانه رحم است و سرطان رحم را بررسی نمی ‌کند.

6. چگونه می ‌توان گسترش سرطان رحم را بررسی کرد؟

با سی تی اسکن، MRI، PET scan و در صورت نیاز سیتوسکوپی یا پروکتوسکوپی.

7. آیا سرطان رحم قابل درمان است؟

بله، در صورت تشخیص زودهنگام، نرخ بقا نسبی پنج ساله حدود ۹۵٪ است.

8. چه موقع باید به پزشک مراجعه کرد؟

در صورت خونریزی غیرطبیعی، لکه بینی پس از یائسگی یا تغییر ترشحات واژینال.