اختلالات گلبول های قرمز خون به شرایطی گفته می شود که بر تعداد یا عملکرد گلبول های قرمز خون (RBC) تأثیر می گذارد. این گلبول ها که به نام اریتروسیت ها نیز شناخته می شوند، دارای شکلی دیسک مانند و دو طرف فرو رفته هستند که در رگ های خونی حرکت می کنند و اکسیژن را در سراسر بدن منتقل می کنند.
گلبول های قرمز خون (RBC) یکی از اجزای اصلی خون هستند و از جمله فراوان ترین انواع سلول ها به شمار می روند. بدن انسان تقریباً هر ثانیه حدود ۲ میلیون گلبول قرمز تولید می کند و همین گلبول ها علت رنگ قرمز متمایز خون هستند. نقش مهم آن ها حمل اکسیژن از ریه ها به سایر نقاط بدن و بازگرداندن دی اکسید کربن به ریه ها برای دفع است.
اختلالات مختلفی در گلبول های قرمز خون وجود دارد که شامل مشکلات مربوط به تولید، ساختار و عملکرد آن ها می شود. نقص در عملکرد گلبول های قرمز می تواند منجر به بروز مشکلات متعددی در بدن شود.
با این که علائم اختلال در گلبول های قرمز خون می تواند بسته به نوع بیماری متفاوت باشد، بسیاری از این بیماری ها علائم مشابهی دارند. شناسایی و درمان سریع این اختلالات می تواند به کاهش یا کنترل علائم و همچنین کاهش خطر بروز عوارض احتمالی کمک کند.
در این مقاله، به بررسی برخی از شایع ترین اختلالات گلبول های قرمز خون خواهیم پرداخت.
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون RBC
علائم شایع اختلالات گلبول های قرمز خون
علائم اختلالات RBC می تواند بسته به نوع بیماری، شدت آن و نحوه تأثیرگذاری بر سلول ها متفاوت باشد. با این حال، چون این اختلالات، عملکرد گلبول های قرمز خون را تحت تأثیر قرار می دهند، برخی علائم ممکن است مشترک باشند. علائمی که ممکن است در انواع مختلف اختلالات RBC دیده شوند عبارتند از:
- ضعف
- خستگی
- تنگی نفس
- احساس غش یا سبکی سر هنگام سریع بلند شدن
- ضربان قلب سریع
- مشکل در تمرکز
- سوزن سوزن شدن یا بی حسی در دست ها یا پاها
- زردی پوست یا یرقان
مطلب پیشنهادی: تعداد بالای گلبولهای قرمز خون
تعریف و انواع اختلالات گلبول های قرمز خون
اختلالات گلبول های قرمز خون
اختلالات گلبول های قرمز خون، شرایطی هستند که بر گلبول های قرمز خون (RBC) تأثیر می گذارند. این گلبول ها مسئول انتقال اکسیژن از ریه ها به سایر نقاط بدن هستند. انواع مختلفی از اختلالات RBC وجود دارد که کارشناسان سلامت، آن ها را بر اساس بخشی از ساختار سلول که تحت تأثیر قرار گرفته است، دسته بندی می کنند. برخی از نمونه ها عبارت اند از:
1- اختلالات هموگلوبینوپاتی
هموگلوبینوپاتی ها اختلالاتی هستند که پروتئین هموگلوبین داخل گلبول های قرمز خون را تحت تأثیر قرار می دهند. هموگلوبین مولکولی غنی از آهن است که مسئول رنگ قرمز سلول های خون می باشد. این اختلالات باعث تولید غیر طبیعی یا تغییر ساختار هموگلوبین می شوند. نمونه هایی از هموگلوبینوپات یها عبارت اند از:
- کم خونی داسی شکل (Sickle cell anemia)
- تالاسمی
- بیماری هموگلوبین C
- بیماری هموگلوبین S-C
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون MCH
2- اختلالات اسکلت سلولی
اختلالات اسکلت سلولی در گلبول های قرمز خون شامل بیماری هایی است که ساختار یا نفوذ پذیری گلبول قرمز یا غشاهای آن را تغییر می دهند. کارشناسان سلامت ممکن است این شرایط را به عنوان اختلالات غشایی RBC یا «ممبرانوپاتی ها» نیز نام ببرند. نمونه هایی از این اختلالات عبارت اند از: اسپروسیتوز ارثی (hereditary spherocytosis) و الیپتوسیتوز (elliptocytosis).
3- اختلالات آنزیمی
اختلالات آنزیمی در گلبول های قرمز خون، شرایط ژنتیکی ای هستند که بر تولید آنزیم ها در گلبول های قرمز و متابولیسم سلولی تأثیر می گذارند. نمونه هایی از بیماری های RBC که شامل کمبود آنزیم ها هستند عبارت اند از کمبود گلوکز-6-فسفات دهیدروژناز (G6PD) و کمبود پیرووات کیناز.
4- کم خونی
کم خونی زمانی رخ می دهد که تعداد گلبول های قرمز خون سالم در بدن کاهش یابد. این کاهش ممکن است به دلیل تغییرات در خود سلول یا اجزای آن مانند هموگلوبین باشد. انواع مختلفی از کم خونی وجود دارد که هر کدام علت های خاص خود را دارند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش CBC
کم خونی ناشی از فقر آهن
کم خونی فقر آهن زمانی رخ می دهد که دریافت آهن از طریق رژیم غذایی کم باشد یا به دلیل عواملی مانند خونریزی شدید قاعدگی، فرد دچار کاهش آهن شود. علل جدی تر این نوع کم خونی شامل خونریزی داخلی در دستگاه گوارش یا برخی سرطا نها نیز می شود.
کم خونی کشنده (پرنیشیوس)
کم خونی کشنده یک اختلال نادر است که در آن بدن در استفاده از ویتامین B12 مشکل دارد. این ویتامین نقش کلیدی در تولید گلبول های قرمز خون دارد. این مشکل ممکن است به دلیل یک بیماری خود ایمنی یا سایر علل باشد که باعث ضعیف شدن پوشش داخلی معده می شوند و گلبول هایی که به ویتامین B12 متصل می شوند تا روده بتواند آن را جذب کند، آسیب می بینند.
کم خونی آپلاستیک
کم خونی آپلاستیک زمانی رخ می دهد که بدن تولید کافی سلول های خونی جدید را متوقف می کند. این مشکل معمولاً به دلیل آسیب در مغز استخوان، که محل تولید سلول های خونی است، اتفاق می افتد. کم خونی آپلاستیک می تواند از بدو تولد وجود داشته باشد یا پس از آسیب به مغز استخوان به دلیل قرار گرفتن در معرض درمان هایی مانند شیمی درمانی، پرتو درمانی یا مواد شیمیایی سمی ایجاد شود.
کم خونی داسی شکل
کم خونی داسی شکل نوعی از بیماری داسی شکل است. در این بیماری، سلول های خونی شکل غیر طبیعی دارند و زودتر از موعد می میرند. این باعث کمبود گلبول های قرمز خون و مشکلاتی مانند دشواری حرکت این سلول ها در رگ های خونی می شود.
بیماری داسی شکل یک بیماری ارثی است. انواع مختلفی از بیماری داس یشکل وجود دارد که بستگی به ویژگی هایی دارد که فرد از والدین خود به ارث می برد. کم خونی داسی شکل، که به آن HbSS نیز گفته می شود، نوع شدیدتری از این بیماری است.
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون هماتوکریت (HCT)
کم خونی همولیتیک خود ایمنی
کم خونی همولیتیک خود ایمنی (AHA) به گروهی از اختلالات خود ایمنی گفته می شود که در آن سیستم ایمنی بدن به اشتباه به گلبول های قرمز خون خود حمله کرده و آن ها را نابود می کند، که این موضوع منجر به کاهش تعداد این سلول ها در بدن می شود.
برخی موارد AHA علت مشخصی ندارند. همچنین ممکن است این بیماری همراه با سایر بیماری های تأثیر گذار بر سیستم ایمنی مانند لوکمی (لوسمی)، لوپوس یا مونونوکلئوز دیده شود. احتمال ابتلا به AHA پس از مصرف برخی داروها مانند پنی سیلین نیز وجود دارد.
اسفروسیتوز
اسفروسیتوز وضعیتی است که در آن بدن گلبول های قرمز غیر طبیعی تولید می کند که به جای شکل دیسکی سالم، گردتر و کروی تر هستند. این حالت باعث می شود گلبول های قرمز شکننده تر شده و راحت تر بشکنند.
اسفروسیتوز نوعی کم خونی همولیتیک است و به صورت ارثی از والدین به فرزندان از طریق جهش های ژنتیکی منتقل می شود.
کم خونی همولیتیک غیر اسفروسیتی ارثی (HNHA)
HNHA به گروهی از کم خونی های ارثی گفته می شود که با تخریب زودرس گلبول های قرمز خون (بدون وجود اسفروسیت ها) مشخص می شوند. در این اختلال، گلبول های قرمز عمر کوتاه تری نسبت به حالت طبیعی دارند که منجر به بروز کم خونی همولیتیک مزمن می گردد.
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون ESR
5- تالاسمی
تالاسمی نوعی بیماری است که بر توانایی بدن برای تولید هموگلوبین و گلبول های قرمز تأثیر می گذارد. در نتیجه، معمولاً باعث می شود فرد تعداد کمتری گلبول قرمز سالم داشته باشد. تالاسمی یک بیماری ارثی است که از طریق ژن ها منتقل می شود. انواع مختلفی از تالاسمی وجود دارد که بستگی به ویژگی هایی دارد که والدین به فرزندان خود منتقل می کنند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون بیلی روبین
6- پلی سایتمی
پلی سایتمی یا اریتروسیتوز حالتی است که در آن تعداد گلبو لهای قرمز خون (RBC) در بدن افزایش می یابد. افزایش تعداد این سلول های خونی می تواند باعث غلیظ تر شدن خون شده و مشکلاتی در جریان خون ایجاد کند که خطر بروز مشکلات سلامتی دیگر را افزایش می دهد.
پلی سایتمی ممکن است اولیه یا ثانویه باشد. پلی سایتمی اولیه که به آن پلی سایتمی ورا گفته می شود، نوعی سرطان خون با رشد کند است و معمولاً باعث افزایش گلبول های سفید و پلاکت ها نیز می شود. پلی سایتمی ثانویه یا اریتروسیتوز می تواند به دلایلی مانند:
- سیگار کشیدن
- استفاده از استروئیدها
- کمبود مزمن اکسیژن در شریان ها
- برخی انواع تومورها
رخ دهد.
مطلب پیشنهادی: نوتروفیل در آزمایش خون
7- مالاریا
مالاریا بیماری ای است که توسط یک انگل ایجاد می شود و از طریق برخی انواع پشه ها (به ویژه پشه آنوفل) منتقل می گردد. این بیماری می تواند باعث بروز علائم شدید و گاه خطرناک شود، از جمله کم خونی (آنمی)، زیرا انگل مالاریا گلبول های قرمز (RBCs) را آلوده کرده و آن ها را از بین می برد.
پشه های آلوده می توانند انگل را به انسان منتقل کنند. همچنین، مالاریا می تواند از طریق منابع دیگر انتقال خون مانند: انتقال خون آلوده، استفاده مشترک از سوزن های آلوده و انتقال از مادر به نوزاد در هنگام زایمان نیز به افراد دیگر منتقل شود. کنترل این بیماری نیازمند پیشگیری از نیش پشه، درمان دارویی به موقع و رعایت نکات بهداشتی مرتبط با خون است.
خلاصه
اختلالات گلبول های قرمز (RBC) به شرایطی گفته می شود که عملکرد این سلول های خونی را تحت تأثیر قرار می دهد. گلبول های قرمز نقش حیاتی در انتقال اکسیژن از ریه ها به سراسر بدن دارند. از آن جا که این اختلالات عملکرد گلبول های قرمز را مختل می کنند، ممکن است با علائم مشترکی مانند ضعف، خستگی و تنگی نفس همراه باشند.
انواع و علل مختلفی برای اختلالات گلبول قرمز وجود دارد. برای تشخیص و درمان دقیق این بیماری ها، ممکن است پزشک، فرد را به متخصص خون (هماتولوژیست) ارجاع دهد؛ این متخصصان در بررسی و درمان بیماری های خونی تخصص دارند.
علت وجود گلبول های قرمز در ادرار (هماتوری) چیست؟ [...]
اختلالات گلبول های قرمز خون به شرایطی گفته می [...]
بیماری ام اس یا مولتیپل اسکلروزیس یک بیماری مزمن [...]
نوتروفیل ها در آزمایش خون، مهم ترین گلبول های [...]
آزمایش پاپ اسمیر مایع، یکی از دقیق ترین و [...]
غربالگری سه ماهه دوم بارداری یکی از مهم ترین [...]
غربالگری سه ماهه اول بارداری، یکی از مراحل حیاتی [...]